Chỉ là...Thiên Thiên

Có một hôm, tôi đi xem kịch ở sân khấu Phú Nhuận và gặp Việt Linh đi cùng Minh Trang. Có lẽ hai bà chị không để ý có một khán giả ra về cứ lặng lẽ quan sát nét mặt của họ. Vài hôm sau, trên một tờ báo, Minh Trang bày tỏ sự day dứt vì sân khấu kịch: “… sau 30 năm, so với những Hà Mi, Phồn Y… thuở ấy, chẳng những không tiến mà còn bị lùi.” (Nghệ sĩ Minh Trang: “Người hạnh phúc là người biết mình ở đâu”, báo Phụ nữ TP). Tôi chỉ thấy hai bà chị này đáng trách, ai bảo thấy vở kịch có cái tựa Cúc cù cúc cu và một cái tên phụ là Xin anh hãy ngủ với vợ em mà vẫn đi xem! À, tôi cũng thấy, nhưng tôi không phải người ăn cơm nghệ thuật, lại thêm máu ghiền kịch thành ra hay rơi vào trạng thái xem đỡ vã. Còn hai bà chị lâu lâu mới về nước thì phải cân nhắc chớ. Nhưng không hiểu sao trong tôi lúc ấy lại nảy ra một sự chờ đợi, chờ đợi Việt Linh và Minh Trang sẽ làm điều gì đó cho sân khấu kịch.

Và kết quả của sự chờ đợi của tôi là đây: Thiên Thiên – vở kịch được ra mắt khán giả Sài Gòn đúng vào dịp lễ Tình Nhân. Và đêm qua, 16/2/14, tôi thật sự tiếc nuối khi biết vở không diễn nữa. Thiên Thiên chỉ là cuộc dạo chơi của Việt Linh và ê-kíp của chị. Với tôi, vở kịch là cuộc lãng du biết dừng ngay đúng cao trào của xúc cảm người xem.

Vở kịch Thiên Thiên (ảnh: Internet)

Ấn tượng đầu tiên về Thiên Thiên là… vé. Tôi chưa bao giờ đi xem kịch mà được cầm trên tay chiếc vé đẹp và chu đáo đến vậy. Lối vào cửa Nhà hát Thành Phố dành một góc xinh xẻo để bày sách Chuyện mình chuyện người của Việt Linh và những chú cánh cam làm bằng men đỏ hiếm quý với thông điệp “Thiên sứ tốt lành”. Tiền thu được từ việc bán sách và cánh cam sẽ đóng góp cho Quỹ phẫu thuật hàm ếch cho trẻ em. Tôi nhận thấy khán giả rất hài lòng về cách bày biện và ý nghĩa của góc trưng bày. Có người mua rất nhiều để cho mình và bạn bè (riêng tôi cũng tậu cho mình một chú cánh cam).

Trên vé của Thiên Thiên đề “Không kể một câu chuyện mà để lại một cảm xúc”. Tôi không cho là như vậy.

Bởi, trước hết, Thiên Thiên có câu chuyện, hay nói cách khác, Thiên Thiên là một kiểu “chuyện trong chuyện”. Bản thân kịch bản Thiên Thiên cũng được gom nhặt từ hai truyện ngắn Hạnh phúc là cùng và Xoa. Thêm nữa, Thiên Thiên để lại nhiều cảm xúc chứ không phải là một. Tùy vào lứa tuổi, hoàn cảnh, mỗi người sẽ có một chiêm nghiệm khác nhau.

Thiên Thiên vốn là người đàn bà tên Hậu. Đầu vở, chị cho ta cảm giác về một người đàn bà sinh ra để được cưng chiều khi say mê và mong manh lướt đôi tay trên dương cầm. Nhưng chỉ vài phút sau, cuộc đời Hậu rơi vào bi kịch lớn khiến chị chỉ còn khả năng lắng nghe chứ không muốn phán xét, truy nguyên ngọn nguồn câu chuyện được nghe. Mà thật ra, khán giả chỉ biết chị tên Hậu ở những phút cuối của vở. Ở đầu vở, sau nỗi đau quá lớn, chị được người đời tin cậy lẫn đàm tiếu với cái tên Thiên Thiên. Thiên Thiên thừa khả năng nghe, chỉn chu trong từng câu mẫu đối thoại, chừng mực hoặc quyết liệt với những trơ trẽn của phù phiếm hay phản bội, hào phóng đến run rẩy trong những cái ôm dành cho từng nạn nhân – tri âm. Thiên Thiên cười, khóc với những người đến nhà chị một cách chân thành, tự nhiên và… không tính phí. Có lẽ vì chị khác với thời buổi này nên người ta gọi chị là Thiên Thiên – một kiểu người “ở trển”. Người ta thắc mắc, thêu dệt về chị, khâm phục hay bực dọc vì sự hiểu biết “tinh như ma”, như đi guốc trong bụng người của chị. Nhưng rồi vẫn cần chị.

Phía sau nhà của Thiên Thiên có một con sông. Nhưng chị không tự tử mà từng từ nơi đó muốn được bay lên. Trong bộ phim Endless love, nhân vật người cha của Jade Butterfield có nói “Sau nỗi đau mất một đứa con thì không nỗi đau nào là không vượt qua được”. Nếu xem điều này là một chân lý thì nỗi đau của Thiên Thiên nhẹ nhàng hơn nhưng cũng đủ quật ngã bất kì một người nào: bị người đầu ấp tay gối phản bội bằng một thủ đoạn nhem nhuốc và đáng tởm. Người đàn bà tên Hậu đã từng đập đầu tự tử ngay phút giây hiểu ra thủ đoạn của chồng. Nhưng khi trở thành Thiên Thiên, chị lại tỉnh táo và bình tâm lắng nghe nỗi đau của người khác. Không phải để đong đo xem nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau nào hay so sánh nỗi đau người với nỗi đau mình. Mà đơn giản, nỗi đau có khả năng chữa trị nỗi đau. Xét về phương diện này thì Thiên Thiên đâu miễn phí cho ai. Chị vừa là bác sĩ vừa là bệnh nhân cần được chữa trị. Hình ảnh các nhân vật mặc áo blouse trắng ra chào khán giả ở cuối vở đã khẳng định điều này.

Một cảnh trong Thiên Thiên (ảnh: Internet)

Một số bài báo cho rằng Thiên Thiên là điểm khởi đầu cho kịch đương đại. Tôi cũng không cho là như vậy.

Kiểu của Thiên Thiên là kiểu của Ngôi nhà trái tim tan vỡ, Những chiếc ghế… mà Bernard Shaw, Ionesco đã phát triển từ những năm 20, 50 của thế kỉ trước. Những câu chuyện không đầu không đũa nối nhau không dứt. Các tuyến nhân vật không có sự kết nối chặt, tựa hồ những cuộc đi hoang. Không đổi cảnh. Mộc trong phục sức và âm nhạc. Câu chuyện và cách dàn dựng của Thiên Thiên không phải là một cuộc bứt phá nếu so với guồng kịch đương đại thế giới, thậm chí có phần hơi rụt rè và truyền thống. Còn nếu tính ở Việt Nam, những vở như Người đàn bà thất lạc, Tuyết đỏ, Kangaroo đến Việt Nam, Những con ma trong nhà hát… xứng đáng đóng mộc cho điểm khởi đầu của kịch đương đại hơn.

Thiên Thiên chỉ đương đại ở những câu chuyện của con người đương đại: con trẻ thèm khát tình thương, con buôn khát tiền, trí thức á khẩu, tai to mặt lớn rách bươm, ô-sin khổ nhục vì cục sĩ của chủ, vợ chồng như hai khách trọ cùng nhà, người bất chấp trò lố để được “like”, kẻ ít tài muốn ngoi lên không ngừng và cay đắng nhận ra mình chông chênh khi đã lên được những nấc thang cao hơn… Nhưng những câu chuyện ấy trước thời Nguyễn Du cũng đã có rồi.

Vậy thì điều gì khiến Thiên Thiên mới? Theo tôi, Thiên Thiên khác lạ so với những vở kịch gần đây vì thực sự đã thành công trong việc đưa điện ảnh vào kịch nói.Thiên Thiên thừa sức làm điều này vì đã có hai át chủ bài là Việt Linh và Phạm Hoàng Nam, cộng thêm nhiều diễn viên đã chạm hoặc đi sâu vào ngõ điện ảnh.Thiên Thiên đã khiến tim khán giả phải loạn nhịp vì phông màn, ánh sáng chứ không chỉ riêng mạch kịch.

Thiên Thiên là một bữa tiệc ánh sáng, ngay cả khi nó thể hiện ánh sáng của đèn xe cấp cứu. Một chiếc màn voan mỏng manh và ngoằn nghèo đường tơ uốn lượn sẵn sàng tương tác với ánh sáng để phản ánh những khúc đoạn tâm hồn của Thiên Thiên. Chiếc bóng đen thi thoảng hiện lên sau tấm phông trắng khiến Thiên Thiên phải van nài “đừng theo tôi nữa” đầy liêu trai và ám ảnh. Những tấm phông hai mặt trắng đen thoắt đỏ, cam, nâu sậm rồi chuyển sang xanh mướt mát. Những ô tứ giác, lục giác, lập thể trên mấy tấm phông có lúc như những phiến kính vỡ, có lúc – nhờ ánh sáng – lại khiến người xem cảm giác đó là chất diệp lục được những đường gân khỏe mạnh nâng đỡ. Tôi đặc biệt thích ánh sáng xanh của Thiên Thiên. Thứ ánh sáng mà tôi đã từng phải lòng khi xem Gatsby vĩ đại. Nhưng nếu ở Gatsby vĩ đại, ánh sáng xanh là một ẩn dụ về hạnh phúc bi ai – thứ hạnh phúc cứ lờn vờn trước mặt nhưng con người càng muốn chạm vào nó thì càng bất lực và tuyệt vọng –  thì ánh sáng xanh của Thiên Thiên lại cho tôi một điều ngược lại, rằng nỗi đau nào cũng sẽ được XOA, rằng nước sẽ về trên ruộng đồng khô hạn. Cứ thế, người sáng tạo lẫn người xem đều chắt chiu ánh sáng, để rồi trôi vào một mộng mơ: mình đã thực sự biết được thế nào là thánh đường nghệ thuật.

Có nhiều khán giả cho rằng: Thiên Thiên nói nhiều hơn diễn nên vở nặng về triết lý. Nhưng “đã” tai. Điều này chính xác. Tôi có thể chép ra hàng trang triết lý từThiên Thiên theo trí nhớ của mình:

“Văn minh thật tàn nhẫn, nó không chịu chờ ai nên lắm kẻ khốn khổ vì không theo kịp. Người biết mình không theo kịp còn may. Người cứ tưởng mình đi trước văn minh mới gọi là thảm họa.”

“Hãy lấy tình yêu trả lại cái ác!”

"Nỗi đau lớn nào cũng cần có nhân chứng."

"Chỉ có trí thức mới đột nhiên á khẩu."

“Khinh bỉ cái xấu là quyền còn lại duy nhất của những ai bị lừa dối.”

“Chuyện mà chú cứ khăng khăng cho rằng cháu ăn cắp tỉ như là ai đó vô tâm đái xuống sông. Sông không vì vậy mà dơ đâu chú. Ngoại cháu nói: lòng sông rộng lắm!”

“Cuộc sống là bức tranh đang vẽ mà chúng ta không có cục gôm. Chúng ta chỉ có thể phủ lên vết vẽ không như mong muốn những gam màu mới.”

“Ta không đề phòng từ phía những người yêu

Cây ngã về nơi không có vết rìu”…

Tác giả kịch bản hẳn đã tích cóp và thấu cảm những chân lý này từ mọi ngõ ngách của đời sống, từ quỹ thời gian trôi qua bản ngã mình. Nghe. Ngẫm. Và thấm. Chợt hiểu ra rằng không ai muốn bất hạnh để chứng tỏ mình minh tuệ trong triết lý, chẳng qua là vì, triết lý tự cô đọng lại sau những kinh nghiệm tận tường về nỗi đau.

Phần mình, tôi cũng có lúc nghi ngờ Thiên Thiên đi vào lối mòn khi đưa ra những thông điệp quá lộ, nhất là phân đoạn cô gái tuổi teen gào thét mong muốn cha mẹ hãy tặng quà do chính họ chọn chứ đừng ném vào mặt con một đống tiền. Tính luận đề của vở không có gì để bàn cãi. Mỗi câu chuyện nhỏ của từng nhân vật là một bài học để suy gẫm. Nhưng rồi Thiên Thiên đã làm tôi yên lòng khi những câu chuyện sau cô bé tuổi teen càng lúc càng hấp dẫn và khó khăn để tháo gỡ hơn, tựa như bài thơ-vè mà nhân vật xem tiền là một ngăn quan trọng, không kém phần thanh cao nơi trái tim ( do Thanh Thủy thủ vai) đọc:

Em nói vịt

Anh nói hạc

Em nói thịt

Anh nói rau

Em nói ao

Anh nói sông

Không nằm võng, không Trường Sơn

Mà hai đứa ở hai đầu xa thẳm…

Xem Thiên Thiên, ta càng chắc chắc một điều: dù có là kiểu hạng nào, dù có bao nhiêu giá trị ngụy chân ủ áo lùm xùm thì con người vẫn chưa bao giờ thôi thèm khát tình thương, chưa bao giờ thôi hy vọng được nâng niu và thấu hiểu.

Vì những lẽ đó, không nên gắn cho Thiên Thiên những cụm từ to tát: kịch đương đại, kịch triết lý… Thiên Thiên chỉ là Thiên Thiên. Là một cách kể chuyện riêng của Việt Linh. Là những chăm chút cho câu chuyện rất đàn bà và rất con người. Là một cuộc dạo chơi không tính toán doanh thu, không lo toan cơm áo. Để dạo chơi như vậy, Việt Linh và ê-kíp của chị hẳn cũng phải rất… Thiên Thiên.

Đào Thị Diễm Trang

(Giảng viên Khoa VHNN, ĐH KHXH&NV Tp.HCM)

Nguồn: tapchivan.com

Read more »

Posted in: Sân Khấu

Nhìn lại sự nghiệp điện ảnh của vị đạo diễn "quái kiệt" Hollywood Quentin Tarantino

Ở tuổi 53, Quentin Tarantino đã “rửa tay gác kiếm” với tác phẩm để đời cuối cùng của mình – The Hateful Eight (2015). Không phải ngẫu nhiên mà người ta lại mến mộ dành cho ông biệt danh là “quái kiệt”, cũng không phải ngẫu nhiên mà người ta sáng tạo ra một từ để gọi tên dòng phim mang đậm dấu ấn của ông - “tarantinoesque”. Bởi nếu nhìn lại sự nghiệp điện ảnh trong vòng mười mấy năm của ông, người ta nhận thấy sự đóng góp của ông vào điện ảnh thế giới là rất lớn.

Đạo diễn Quentin Tarantino

Phim của Tarantino chủ yếu là phim hạng B, thể loại phim noir. Hầu hết chủ đề các phim của ông thường là về sự báo thù, nạn phân biệt chủng tộc, cao bồi,…Nhưng dĩ nhiên, những phim của ông rất khác so với các phim khác, mà điểm cốt lõi là nằm ở kịch bản do chính tay ông viết, kiêm luôn đạo diễn. Những kịch bản mà Quentin tự mình nghĩ ra, viết nên được nhìn qua con mắt của một nhà làm phim “không bình thường”. Tức là hết sức quái dị, không “đụng hàng”, cốt truyện phi tuyến tính. Các nhân vật của ông vừa là người bình thường, vừa là bất thường trong những trường hợp hết sức điển hình. Nhưng đó vẫn chưa góp phần hoàn toàn trong việc tạo nên chất riêng trong phim ông, mà một ưu điểm vượt trội là Quentin đã vận dụng âm nhạc một cách vô cùng điêu luyện vào phim mình. Đó cũng là lí do vì sao người ta cũng gọi ông là “ông hoàng nhạc jazz” của Hollywood. 

Từ bộ phim đầu tiên là Reservoir Dogs (1992), Quentin đã tạo được tiếng vang cho riêng mình trên trường điện ảnh quốc tế bởi một cốt truyện mới lạ, độc đáo, phi tuyến tính, bạo lực. Nhưng thật sự mà nói, cái “chất” của vị đạo diễn này thể hiện rõ nhất vào mùa thu năm 1994, khi ông cho ra mắt tuyệt phẩm để đời mang tên Pulp Fiction. Đây được xem là một cách tân táo bạo mang tính chất cách mạng trong dòng chảy điện ảnh thế giới, thách thức lại hệ tư tưởng cũng như những khuynh hướng thẩm mĩ, đạo đức, quan niệm trước đó của các nhà phê bình và khán giả. Pulp Fiction kể những mảng truyện không đâu, đầy bạo lực, khổ dâm, nghiện ngập, điên cuồng, nhưng cũng rất lãng mạn. Để rồi sự “kết dính” của các mảng truyện là do khán giả tự kết lại thông qua năng lực xem phim của mình. Và cuối cùng là phát hiện ra một kịch bản hết sức hay ho, trơn tru nhưng không kém phần gai góc, “bá đạo”, không giống ai. Có thể ví Pulp Fiction như một củ hành còn việc xem phim chính là việc bóc từng lớp vỏ hành ra. Dù cay đến chảy nước mắt nhưng rất sướng vì khi bóc trần trụi củ hành ra rồi, người ta phát hiện ra một điều là tính châm biếm vô cùng sâu cay của nó. Pulp Fiction yêu cầu người xem phải xem đi xem lại nhiều lần mới hiểu được những tầng sâu ý nghĩa được ẩn sau màn ảnh. Đồng thời, Pulp Fiction yêu cầu người ta phải kiên nhẫn xem để rồi cuối cùng cay cú nhận ra rằng mình cũng nằm trong đối tượng mà Quentin muốn châm biếm… Nhưng không ai có thể trách Quentin, vì ông đã cho người ta xem mãn nhãn, cười đến mức xéo quai hàm, kể cho người ta một câu chuyện hết sức nhân văn, hết sức nghệ thuật…

Poster phim Pulp Fiction (1994)

Cho đến bây giờ, “Pulp Fiction” (1994) [Được biết với tựa tiếng Việt là “Chuyện Tào Lao”, “Báo Lá Cải”,…] mãi cho đến nay vẫn là niềm tự hào, là ánh sáng chói lọi trong sự nghiệp làm phim của Quentin Tarantino. Chung cuộc, trong năm này, “Pulp Fiction” giảnh được 1 giải Oscar cho hạng mục Kịch bản gốc xuất sắc nhất, 1 giải Cành cọ vàng và 1 giải Quả cầu vàng; Các nhà phê bình đã xếp phim này vào hạng R vì nội dung phim quá tục tĩu, bạo lực, đen tối và có cả cảnh tình dục. Tuy nhiên, vượt lên tất cả, phim được đánh giá là một trong những phim hay nhất mọi thời đại, theo như khảo sát “Ten Top Ten” của Viện phim Mỹ thì “Pulp Fiction” đứng hạng thứ 7 trong những phim thể loại gangster hay nhất mọi thời, tạp chí Anh Total Film thì xếp phim đứng thứ 9 trong danh sách những phim hay nhất trong lịch sử điện ảnh theo như khảo sát hồi 2006,…

Sau Pulp Fiction, Quentin cho ra đời những tuyệt tác còn lại như Jackie Brown (1997), Kill Bill (Vol.1) (2003), Kill Bill (Vol. 2) (2004), Death Proof (2007) , Inglorious Basteur (2009), Django Unchained (2012), The Hateful Eight (2015). Đây đều là những cột mốc sáng chói trong sự nghiệp làm phim của ông, góp phần đánh bóng tên tuổi của ông trên trường điện ảnh thế giới. Cũng với kịch bản do ông viết ra và chỉ đạo diễn xuất, cũng với lối kể chuyện khoan thai, từng bước dẫn người xem đi sâu vào mê cung điện ảnh của mình, vẫn máu me như thế, người đẹp thì đẹp một cách rẻ tiền, khung hình thì không quá bắt mắt, không kĩ xảo tinh vi mà cũng không cần khung hình quá mĩ lệ. Nhưng Quentin đã làm nên cả một thế giới cho riêng mình qua từng phim, và tất cả các phim. 

Quentin rất khéo trong việc đi “lượm lặt” của người khác để rồi tạo nên cái mới cho mình, không cần tốn công sức nhiều, chỉ cần động não và sáng tạo lại, những bộ phim của Quentin là những “thương hiệu” không đụng hàng với bất kì một vị đạo diễn nào khác. Song, có nhiều nhà phê bình cho rằng phim của Quentin không có chất riêng, và sự thật như đã nói, Quentin đã đi “lượm lặt” của người khác để tạo nên những sản phẩm sáng tạo cho riêng mình. Nhưng rõ ràng, những tác phẩm mà Quentin đã hoàn thành bao giờ cũng là những tác phẩm không thể tìm thấy ở một hãng phim hay dưới tên tuổi của một vị đạo diễn nào khác. Vậy thì cuối cùng, ai là người sáng tạo và ai là kẻ đi lượm lặt thật sự? Quentin chính là một nhà làm phim sáng tạo, và có thể nói là rất khéo trong việc biến cái của người thành cái của mình. 

Một cảnh trong phim Kill Bill (Vol.1) [2003]

Nếu nói đến phim là một trong những đại diện tiêu biểu cho phong cách làm phim bạo lực, máu me, không giống ai từ kịch bản cho đến việc chỉ đạo diễn xuất của Quentin Tarantino thì những ai là fan cuồng của ông hay mới phong thanh nghe qua tên tuổi của vị “quái kiệt” này thì nên tìm đến phim Kill Bill, vốn có kịch bản cũng như thời lượng phim rất dài, chia thành 2 vol, phát hành trong 2 năm là 2003 và 2004 vì đây là phim mà có thể nói nó khắc họa hình tượng anh hùng, cụ thể ở đây là nữ trong một tình huống vô cùng quái gở, được sinh ra từ những tình tiết hết sức là “dây mơ rễ má” với nhau đầu vol 1, nhưng lại rất đời. Có thể thấy, Quentin dường như là vị đạo diễn rất thích kiếm Nhật. Ở cảnh cuối trong phim Pulp Fiction cho đến cả 2 phần phim Kill Bill đều thấy xuất hiện những cây kiếm Nhật, một trong những biểu tượng văn hóa của Nhật Bản, và một “vị” riêng trong phim của Quentin. Kill Bill chịu ảnh ảnh của khá nhiều phong cách, trong đó lớn nhất đó chính là bộ đồ màu vàng của Cô Dâu, vốn ta thường cảm thấy quen thuộc khi nghĩ đến Lý Tiểu Long, bên cạnh đó còn có võ thuật Trung Quốc, phim anime của Nhật Bản và chất cao bồi miền Tây nước Mỹ,…

Không như nhiều đạo diễn khác ở Hollywood, Quentin Tarantino luôn cho khán giả thấy những phim ông làm chưa từng có phim dở, và tất cả các phim, từ phim đầu tiên cho đến phim cuối cùng đều chín chắn và đậm tính nhân văn. Sau hành trình trả thù của Cô Dâu trong Kill Bill (Vol.1 và Vol.2), tưởng chừng như nội dung câu chuyện không nằm ngoài việc tìm kiếm và trả thù. Nhưng không, hành trình mà Cô Dâu tìm giết Bill, người tình cũ của mình đồng thời cũng là hành trình tìm lại bản thể, tìm lại cuộc sống của chính mình. Và điều đó đã được Quentin phát triển lên đến không ngừng trong kịch bản mà ông đã viết và làm đạo diễn với phim Django Unchained (2012). Lấy đề tài về cao bồi, nạn phân biệt chủng tộc, hơn 2 tiếng đồng hồ người xem dõi theo hành trình của chàng cao bồi da đen Django, một freeman (người tự do) giải phóng không chỉ cho mình mà còn cho người vợ đáng thương của mình, Broomhilda, vốn ngày trước phải chia lìa anh và bị bán đi, không rõ địa điểm…Vậy là từ những kịch bản mà Quentin cho nhân vật mình, thường chỉ một hoặc vài người, tự giải phóng và tìm lại bản thể của mình. Cho đến Django Unchained, nhân vật của Quentin không chỉ phải giải phóng cho mình mà còn giải phóng cho người khác, và dĩ nhiên, nhiệm vụ đó nặng nề hơn bao giờ hết đối với một con người. 

Poster phim Django Unchained (2015)

Có lẽ, Quentin là vị đạo diễn mà có thể nói ông luôn gặp vận đen khi mà mỗi năm trước hạng mục Đạo diễn xuất sắc nhất, cái tên của ông bao giờ cũng bị Viện Hàn lâm ngó lơ. Nhưng đổi lại, không ít thì nhiều, phim của ông lại được vinh danh. Trong năm 2012, với phim Django Unchained do ông viết kịch bản và đạo diễn, phim này đã thắng giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (trao cho Christoph Waltz) và giải Kịch bản gốc xuất sắc nhất trao cho Quentin tại giải Oscar lần thứ 85. Đây cũng là một trong những ánh sáng chói lọi trong sự nghiệp làm phim của Quentin khi mà các diễn viên diễn rất xuất thần, phải kể đến Christoph Waltz và Leonardo DiCaprio mà mãi đến The Revenant, Leo mới được cầm tượng vàng cũng như phần âm nhạc đúng điệu cùng một câu chuyện xuất sắc được xây dựng hoàn toàn dựa trên đầu óc của một đạo diễn tài năng,…

Tác phẩm cuối cùng của Quentin cũng thể hiện được sự vững chãi trong phong cách làm phim của ông, “The Hateful Eight” (2015) [tựa tiếng Việt: “Tám hận thù”]. Vẫn với cách kể chuyện chậm rãi, có phần dài hơi nếu không muốn nói là lê thê (vì thời lượng của phim là hơn 3 tiếng), song phần diễn xuất xuất sắc của Jennifer Jason Leigh đã được vinh danh ở hạng mục Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất nhưng không thắng trong lễ trao giải Oscar lần thứ 88. Tuy nhiên, phần original score vô cùng xuất sắc đã lần đầu tiên vinh danh Ennio Morricone, một “người hùng” phía sau phim The Hateful Eight. 

Ennio Morricone tại lễ trao giải Oscar lần thứ 88

Với sự hợp tác của Ennio Morricone, lần đầu tiên phim của Quentin Tarantino được đề cử và thắng ở hạng mục này. Không như nhiều phim trước đó của Quentin phải chọn và thâu lọc lại từ những bản nhạc kinh điển đã cũ. Và cũng với The Hateful Eight, lần đầu tiên cái tên của nhà soạn nhạc cho phim người Ý vĩ đại này được vinh danh.

Có thể thấy, nếu vắng bóng Quentin Tarantino trên trường điện ảnh thế giới, thì “bản lai diện mục” của Hollywood giờ đây sẽ như thế nào? Xin thưa rằng nó sẽ không như vậy, vì cái “bản lai diện mục” kia sẽ thiếu đi một chỗ trống, một phần nào đó, có thể nói là không nhỏ trong việc góp phần làm nên cái “chất riêng” của kinh đô điện ảnh Hollywood. 

Nằm trong top 12 vị đạo diễn vĩ đại nhất mọi thời đại, và không học qua bất cứ một trường lớp nào về điện ảnh, Quentin Tarantino đã “chập chững” vào nghề như một tên vô danh tiểu tốt để rồi khép lại sự nghiệp của mình trong tư thế của một ông hoàng bất khả chiến bại của bộ môn nghệ thuật thứ 7 này.

Thế Sang

Read more »

Posted in: Điện ảnh

Phim ngắn "Quả bóng đỏ" - dành cho trẻ thơ và những người lớn có tâm hồn trẻ thơ

Bộ phim ngắn đoạt giải Oscar năm 1956 ở hạng mục kịch bản hay nhất của đạo diễn Albert Lamorisse chỉ đơn thuần kể về một đứa trẻ dắt theo quả bóng đỏ, kết thân với nó, dẫn nó đi khắp mọi nơi. Có rất ít thoại, nhưng dường như tất cả tuổi thơ ta bao hàm trong hình ảnh đơn giản đó: một quả bóng bay màu đỏ.

Poster phim "Le Ballon Rogue" - "The Red Balloon"

​

"Quả bóng đỏ" (tên gốc tiếng Pháp: Le Ballon Rouge) kể về gì? Cốt truyện dường như thật đơn giản: một ngày nọ cậu bé Pascal (cũng là con trai của đạo diễn, tên thật là Pascal Lamorisse) phát hiện ra quả bóng đỏ bị mắc trên cột đèn, cậu "giải cứu" và dẫn nó đi khắp nơi, bất kể sự ngăn cấm của người lớn. Cậu không được mang bóng lên xe điện, cậu không được mang bóng vào lớp, cậu không được mang bóng vào nhà! Nhưng có hề chi đâu, vì một khi quả bóng đã thân với cậu bé, cậu chỉ cần chỉ tay một cái, là người bạn đỏ chót của cậu sẽ tự động cất lên cao, cao nữa, cao mãi, xa khỏi tầm với của lũ người xám xịt dưới kia (màu đỏ của quả bóng dường như tương phản mạnh mẽ với vẻ ảm đạm nơi đô thị), và quả bóng sẽ chờ đợi, như một người bạn thiết thân, cho đến khi cậu xong giờ học, để lại cùng dắt nhau qua những con phố trước khi trở về nhà.

​
Quả bóng đỏ của cậu bé Pascal trở thành niềm ghen tị với bọn trẻ trong khu phố. Bởi vì chúng không thể thấy, không thể nắm trong tay điều kì diệu như cậu. Nên chúng tìm cách phá bĩnh, chặn đường, bao vây Pascal bất cứ khi nào có thể nhằm "mưu đồ" chiếm đoạt quả bóng của cậu.

Không, dùng từ "chiếm đoạt" ở đây cũng chưa hẳn đúng. Chúng có thực sự muốn sở hữu quả bóng đỏ rẻ tiền của cậu đâu? Chúng chỉ ghen tị mà thôi. Một niềm ghen tị tưởng chừng trẻ con: ghen tị với hạnh phúc của người khác, nhưng này, người lớn lại chẳng thế sao? Mà thực chất tôi nhận ra người lớn lại còn hay ghen tị hơn trẻ con rất nhiều, và cái ghen tị ấy có khi tủn mủn, lắm lúc lại tinh vi. Nhưng ít khi nào họ để niềm ghen tị ấy bộc lộ ra ngoài: đó mới là điều ghê gớm.

Những đứa trẻ rượt theo quả bóng đỏ của Pascal

​

Vậy nên chúng muốn phá hoại, phá cho sạch niềm hạnh phúc mang tên quả bóng đỏ của cậu bé Pascal. Chúng phải khiến quả bóng tội nghiệp phải teo ngoẻo và xì hơi mới hả dạ. Như điều chúng làm cuối phim vậy.

Ta có thể bắt gặp niềm ghen tị trẻ con này, thậm chí gọi là tính "ác" rất trẻ con này, trong tác phẩm "Hoa vàng trên cỏ xanh" của Nguyễn Nhật Ánh. Trong đó, vì ghen tị với hạnh phúc của em trai mình, đã không ngần ngại đánh cho nó bị thương. Đó là cái ác rất bộc phát, rất trẻ con, mà dường như mỗi người chúng ta ai cũng có.

Phim "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh" chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của Nguyễn Nhật Ánh

Hoặc nhìn sang tác phẩm nổi tiếng "Chúa ruồi" của nhà văn đoạt giải Nobel William Golding, ta cũng thấy điều tương tự. Đó là câu chuyện về bầy trẻ con chơi đánh trận trong một sân khấu biệt lập - hòn đảo giữa đại dương - ở đó lần đầu tiên chúng làm quen với sự hiềm khích, ganh ghét và cái ác lẩn lút trong chính mình. Nhưng trận chiến của lũ trẻ, dẫu có người chết thật đi chăng nữa, cũng chỉ là chuyện trẻ con. Chiến trường lớn ở ngoài kia (Đệ nhị Thế chiến diễn ra trên đất liền), vẫn còn khốc liệt hơn rất nhiều.

Một cảnh trong bản chuyển thể tiểu thuyết "Chúa ruồi" của William Golding

​

Vậy cái gì giữ cho trẻ con tránh khỏi những toan tính nhỏ nhen, nỗi ghen tị và sự xâm lấn của các ác?

Đó là niềm tin vào phép màu.

Chính nhờ niềm tin vào phép màu, vào người bạn tưởng tượng - quả bóng đỏ, đã nhấc cậu bé Pascal lên cao, cao mãi, bay trong bầu trời của tự do, trí tưởng tượng và của ấu thơ bất diệt. Cảnh cuối phim là một trong những cảnh êm đềm bậc nhất trong số những bộ phim mà tôi từng xem: khi tất cả bóng bay trên thành phố dường như tụ về và nhấc bổng cậu bé Pascal bay qua những toà nhà. Kết phim là một lời hứa hẹn, nó thủ thỉ với ta rằng, cuộc sống dường như sẽ chẳng quá nặng nề nếu ta giữ tâm thế như trẻ thơ.

Pascal được những quả bóng "nhấc" lên trời

​

Mà thực chất trẻ thơ là một cuộc quay về. Nietzsche đã nói: trở thành lạc đà, sư tử, rồi lại là trẻ thơ. Hay như trong một bài thơ của Tagore - “Bên bờ biển”, với câu thơ mở đầu là hình ảnh “Trẻ thơ gặp nhau trên bờ đại dương những thế giới mênh mông” hồn nhiên và không màng đến sự đời, thực chất cũng là một sự trở về, như tôi vẫn thường gọi chúng là "những đứa trẻ bên bờ khởi thuỷ" vậy.

Cậu bé Pascal không phải là người duy nhất “dắt theo” quả bóng kì diệu

​

Ngay cả thế cũng chưa phải điều mấu chốt. Mấu chốt ở đây là nhẹ. Bộ phim bảo ta hãy nhẹ lên, nhẹ nữa, nhẹ mãi, không phải để chắp cánh bay mất hút đến chân trời tưởng tượng, mà là để thỉnh thoảng biết cách nhấc chân khỏi những gánh nặng nơi trần thế, mà nhìn cuộc đời từ một khoảng cách rất xa vậy.

Lẽ dĩ nhiên, tất cả nhà văn từng viết truyện trẻ em, như J.M.Barrie hay Antoine de Saint-Exupéry đều hiểu điều này. Những chuyến bay của Peter Pan hay của Hoàng tử bé đều có ý nghĩa tương tự. Mấu chốt, câu thần chú, là "hãy nhẹ cho đến khi bay được".

Hình minh họa trong “Hoàng tử bé”, trông cũng na ná cảnh cuối phim “Quả bóng đỏ” nhỉ?

Sau khi xem xong, nhiều người có thể thắc mắc quả bóng đỏ rốt cuộc tượng trưng cho điều gì? Nhưng đó là chuyện của người lớn. Các công việc định nghĩa, phân loại, phân tích...là của người lớn. Còn không thì hãy cứ xem phim với một cái đầu rỗng, và xem xong với một nụ cười ngơ ngẩn cùng một cái đầu...rỗng không nữa thì càng tốt!

Cuối cùng, xin mạn phép kết lại bài viết này bằng một bài thơ của thi sĩ Tagore mà tôi đã đề cập ở trên, mà nhiều bạn đọc hẳn không xa lạ:

"Trẻ thơ gặp nhau trên bờ đại dương những thế giới mênh mông. Trên bầu trời bao la bất động và bên cạnh mặt nước lao xao không ngừng. Trẻ thơ gặp nhau ca hát, nhẩy múa trên bờ đại dương những thế giới mênh mông.

Trẻ thơ xây nhà bằng cát và chơi đùa với vỏ sò rỗng không. Lấy lá úa kết lại thành thuyền, rồi hớn hở thả trên mặt nước bao la. Trẻ thơ chơi đùa trên bờ đại dương những thế giới mênh mông.

Trẻ thơ không biết bơi, không biết quăng chài ném lưới. Ngư phủ lặn mò ngọc trai, thương nhân dong buồm buôn bán trong khi trẻ thơ lượm nhặt sỏi đá rồi lại quăng đi. Trẻ thơ không tìm kho tàng chôn giấu, không biết quăng chài ném lưới ra sao.

Biển cuồn cuộn reo vang, bãi cát mỉm cười nhợt nhạt. Sóng triều đầy chết chóc hát những bài tình dao vô nghĩa cho trẻ thơ nghe giống như mẹ ru con ngủ trong nôi. Biển cả chơi đùa với trẻ thơ, bãi cát mỉm cười nhợt nhạt.

Trẻ thơ gặp nhau trên bờ đại dương những thế giới mênh mông. Phong ba lang thang trên trời không lối đi, thuyền chìm đắm trên mặt nước mênh mông, chết chóc tràn dâng, trẻ thơ vẫn vui chơi đùa nghịch. Cuộc gặp gỡ lớn lao của trẻ thơ diễn ra trên bờ đại dương những thế giới mênh mông."

(bản dịch của Đỗ Khánh Hoan)

Thỏ mặt trăng

Read more »

Posted in: Điện ảnh

"Đấu trường âm nhạc" - Âm nhạc đánh thức giấc mơ

Sing (Đấu trường âm nhạc) câu chuyện về giấc mơ âm nhạc đánh thức niềm đam mê nơi người xem. Bộ phim là sự kết hợp độc đáo giữa yếu tố hài hước, dễ thương của thể loại hoạt hình và chứa đựng những thông điệp đậm chất nhân văn dành cho những bạn trẻ đang ấp ủ giấc mơ của mình.

Những nhân vật đáng yêu trong Sing

Phim mở đầu bằng giọng hát ngọt ngào ấn tượng, giọng hát đã làm trái tim Buster Moon thổn thức và quyết định trở thành một bầu show sân khấu khi chỉ mới lên sáu. Bố Moon yêu thương và quyết định ươm mầm cho mơ ước của con trai, ông đã dành tặng Buster một rạp hát bằng tiền công rửa xe cả đời của mình. Thế nhưng, với những non nớt của tuổi trẻ Buster đã không thể kinh doanh tốt nhà hát, nợ nần chồng chất, mọi khó khăn  bủa vây nhà hát đứng trước sự phá sản. Thế nhưng, những diễn tiến câu chuyện trong bộ phim dường như mới bắt đầu khi Buster quyết định tổ chức một cuộc thi âm nhạc với mong muốn cứu vãn nhà hát.

Các nhân vật đến tham dự cuộc thi âm nhạc do rạp hát Moon tổ chức vì giá trị tiền thưởng lên đến $100.000

Các tình tiết trong phim diễn tiến khá nhanh, các cảnh quay được dựng gắn với tốc độ di chuyển trên đường phố, mỗi chuyển cảnh đều gắn liền với âm nhạc, tất cả như tái hiện lên không khí phù hợp với chủ đề của bộ phim. Với chủ đề khá mới và phù hợp với thị trường hiện nay đó là game show âm nhạc. Sing như tạo được không gian mở để từ đó tạo ra những câu chuyện gắn với giấc mơ âm nhạc và những bộn bề của xã hội.

Sing như cổ vũ người xem hãy biết ước mơ và dũng cảm thực hiện, tất cả mọi rào cản chỉ là bạn chưa vượt qua được bản thân. Ước mơ của Buster là trở thành một bầu show thành công, nhưng có đến khi nhà hát bị sụp đổ cậu vẫn chưa thực hiện được. Nút thắt phim được xây dựng trong cảnh quay nhà hát Moon bị nước phá hủy-ước mơ của Buster cũng trôi theo dòng nước ấy. Và trớ trêu thay chính Buster là người mang dòng nước đến để cứu nhà hát nhưng vô tình lại tự tạo thành cái bẫy cho chính mình. Mọi thứ đổ vỡ, tình huống để nhân vật phải đưa ra lựa chọn hoặc là từ bỏ hoàn toàn ước mơ của mình hoặc là tiếp tục thực hiện theo một hướng đi mới.

Và giọng hát ngân vang của voi Meena như một chất xúc tác giúp Buster tìm lại ước mơ của mình và thực hiện nó bằng tất cả lòng nhiệt thành nhất. Buster cũng đã nhận thức được rằng biết điều thú vị của việc xuống tận đáy đó chính là “chỉ còn một cách: đi lên”.  Sự nỗ lực của tất cả các thí sinh: vượt qua nỗi đau thất tình (nhím Ash), thu xếp việc nội trợ (heo hồng Rosita), vượt qua được nỗi sợ hãi của bản thân (voi Meena)… tất cả đều cho thấy rằng mọi ước mơ đều đẹp và đáng được trân quý. Vùi dập ước mơ của người khác là một hành động tội lỗi. Chỉ có chứng minh được sự đẹp đẽ của ước mơ mới là câu trả lời ngọt ngào nhất trước xã hội và cho bản thân mỗi người rằng mình đã chiến thắng được bản thân.

Buster Moon- nhân vật truyền cảm hứng cho cả bộ phim

Sing thành công trong việc truyền tải tình yêu âm nhạc và cổ vũ thực hiện ước mơ của trong mỗi người. Bộ phim có nhiều tình huống hài hước, tạo hình sống động. Tuy nhiên, nhà làm phim vẫn dành những khoảng lặng nhỏ để người xem cảm nhận được vẻ đẹp của ước mơ, vẻ đẹp của tình thân. Đó là lúc khỉ Johnny cất cao tiếng hát và ba của cậu bất chấp tất cả phá ngục và chạy vụt đi chỉ để nhìn con trai mình.

Cái kết đẹp bằng việc nhà hát Moon được xây mới và khai trương trở lại tạo một dư vị ấm trọn vẹn cho người xem. 

Quyền Cương

Read more »

Posted in: Điện ảnh